آیین شکرگذاری در کشاورزی ؛ گوشه ای از فرهنگ اصیل نهبندان 

پوشاك مرد و زن نهبنداني نشانگر ذوق ،هنر و فرهنگ  منطقه 


برزجی- براساس اسناد كهن منطقه نهبندان  زيستگاه يكي از اقوام آريایي نژاد به نام ساگارت بوده است كه در سر تاسر جنوب خراسان به دليل وضعيت آب و هوايي و اقليمي خاص چندان مورد توجه و تاخت و تاز بيگانگان قرار نگرفته است و زبان و نژاد مردم اين خطه كمتر دچار آميختگي و اختلاط شده است  لذا از آنجا كه قوميت غالب منطقه فارس مي باشند زبان رسمي و اصلي مردم فارسي است اين زبان در نقاط مختلف شهرستان با لهجه هاي خاص و منسوب به همان محل بيان مي شود. مثل لهجه بنداني ،اردوني ،نهي ،شوسفي و...... كه البته اين لهجه ها با تفاوت هايي در واژه ها ،جمله بندي ها

و تأكيد بر روي هجاها همراه است . غالب اقوام عرب ساكنه در منطقه نيز هنوز به زبان خود سخن مي گويند .از جمله خصوصيات فرهنگي مردم نهبندان  مي توان به مراسم جشن شكر گزاري در امر كشاورزي ،جشن قوج وتكه گذاري و كوچ در امر دامداري ،جشن عيد نوروز ،ديد بازديد ،مراسم برات ،ماه محرم و تعزيه خواني و.... اشاره كرد .از بازي هاي متداول كه در منطقه طرفداران خاص خود را دارد و مورد توجه بوده است مي توان به تشله بازي (تيله )،بجول بازي ،چوب بازي ،هفت سنگ (كررك karak ) بازي كوت كوت خرابه و.... را نام برد .


حوله بافی سيدال و ميغان؛ پیشتاز هنر در نهبندان


صنايع دستي شهرستان نهبندان شامل قالي و قاليچه بافي، رنگرزي سنتي، حوله بافي، البسه محلي، تركه بافي، چلنگري، (آهنگري سنتي )سنگ تراشي، حصير بافي، سفالگري و جاجيم بافي می باشد که در این گزارش مختصری از آن را معرفی می کنیم. 

گليم بافي به عنوان نخستين زير انداز داراي سابقه اي طولاني مي باشد  در مقايسه با قالي داراي شيوه بافت آسانتري است به همان نسبت قيمت ارزان تري دارد . خلاقيت ،ابتكار و نو آوري در طرح ها و رنگ ها ،گليم را به عنوان رشته اي هنري تر از قالي مطرح نموده است كه ذوق و خلاقيت روستا نشينان و عشاير ايران در توليد آن نقش بسزايي دارد . در تعريف گليم بايد گفت كه نوعي فرش بدون پرز است با نخ پشمي ،پنبه اي يا گنجي جهت زير انداز كه با در گيري تار و پود و با تزِِِِئينات  زياد بافته مي شود. از مهم ترين روستاها و مكان هایي كه در گليم بافي فعال هستند  سياه خونيك،  سيدال، ميغان، منطقه عربخانه، استند، چاهداشي، دهسلم و... مي باشند. جاجیم بافی  سابقه طولاني در نهبندان دارد ونقش بسيار مهمي در خود كفايي مردم اين منطقه ايفا كرده است.جاجيم كه در اصطلاح محلي  به آن جاجُِِم گفته مي شود يكي از هنر هاي خاص منطقه كرد نشين و ترك نشين است كه امروزه در اكثر نقاط ايران يافت

مي شود. جاجيم دست بافي است كه شبيه پلاس و گليم با نقش هاي راه راه رنگي كه مانند ساير دستبافت ها به عنوان زير انداز مورد استفاده قرار مي گيرد .پرز ندارد و از نخ هاي رنگين پنبه اي يا پشمي بافته مي شود.

لحاف كرسي، رو فرشي، سفره نان، روپشتي، سجاده، انواع كيف زنانه،كوسن دمپايي و.... از انواع کارکردهای حاجیم است. اين هنر در اكثر نقاط نهبندان تا چند سال قبل رواج داشته ولي امروزه در سيدال كه مي توان قطب جاجيم بافي نهبندان اشاره نمود همچنان رونق دارد.بافت حوله که نوعی پارچه سنتي در گذشته بوده است در نقاط مختلف نهبندان رواج داشته و 

مهم ترين روستاهایي كه اكنون اين صنعت نساجي سنتي داير مي باشد، سيدال و ميغان است.



 لباس های محلی هنوز بر قامت اهالی دهسلم زیبایی خود

 را به رخ می کشد 


لباس هر قوم تابع فرهنگ ،اقليم ، مذهب و عوامل مؤثر ديگر است كه برفرهنگ و هنر ملت ها

تأثير گذار است .لباس هاي محلي و سنتي از دوخت و تزئینات و نقوشي بر خوردارند كه در عين هماهنگي و زيبايي ،متنوع نيز هستند . در لباس محلي مردم نهبندان جنس پارچه ها بيشتر از مواد نخي و لطيف مي باشد  كه دليل كاربرد زياد آن آب و هواي گرم و خشك منطقه 

مي باشد. روستاي دهسلم يكي از مهم ترين مكان هایي است كه اين لباس همچنان بر قامت اهالي بويژه زنان، زيبايي خود را به رخ مي كشد .

براساس اسناد و تصاوير به دست آمده پوشش مردم نهبندان عبارتند از :كلاه نمد،منديل جليغه، پيراهن، قميس ،نيم تنه، شلوار و..... ولباس زنانه شامل چارقد ،دستمال،روبند،عرقچين،پيراهن،بُلوز،

شليته و... مي باشد.پوششي را كه مي توان به عنوان لباس و پوشاك مورد استفاده مردم نهبندان مورد توجه قرار داد عبارتند از :كلاه نمدي، شب كلاه، منديل، عرقچين،گردن پيچ يا لُنگ، جليقه، تنبان (شلوار) و پوشاك خانم ها 

مي توان به چارقد، دستمال روبند،كلوته، عرقچين، پيراهن، شليته و... اشاره نمود البته در اين ميان پوشاك مردم دهسلم و سربند هاي

زنان منطقه عربخانه و به ويژه سيدال داراي ويژگي هاي خاص و منحصر به فردي 

مي باشند كه با كمي تغيير هنوز مورد استفاده قرار مي گيرد .پوشاك سنتي نهبندان يادآور پوشاك باستاني ايرانيان قبل از اسلام است اين گونه پوشاك به پيروي از روش و تاثير سرزمين هاي

هم جوار، پوشاكي است كه در سراسر خاور كشور كاربرد دارد پوشاك مرد و زن نهبنداني نشانگر ذوق ،هنر و فرهنگ اوست .


استونند؛ مرکز تولید 

سفال در نهبندان


حصير بافي يا بافت بوريا يكي از مهم ترين صنايع دستي  و شايد كهن ترين آنهاست، نمونه هاي

بدست آمده در بين النهرين و آفريقا گواه آن است كه حصير بافي و سبد بافي نه تنها منشأ نساجي بلكه سفال گري يا كوزه گري نيز بوده،  اسناد و مداركي در دست است كه نشان 

مي دهد نخستين زير انداز هاي بشري از ني و گياهاني كه در باتلاق هاي سفلاي بين النهرين مي روييد تهيه شده و اولين سر پناه ها پس از زندگي در غارها به كمك حصير و ني پديد آمده است.حصير بافي در نهبندان با استفاده از برگ درخت خرما به خصوص در روستاي دهسلم رواج دارد كه محصولات آن شامل انواع سبد و زنبيل ،زير انداز در فرم هاي دايره و بيضي، حيوانات تزئيني از جمله شتر و شيلگ(محل نگهداري مواد غذايي) مي باشد.ترکه بافی در منطقه قدمگاه، استونند، الوند، سياه خونيك، چهار فرسخ، سمافا، سلطان آباد و بيچند به دليل وجود رشته كوه سرخ (بوبك) كه منبع اصلي و اساسي مواد اوليه اين صنعت مي باشد قدمتي طولاني و چند صد ساله دارد. جهت بافت انواع سبد از چوب بادام كوهي (بادٌمِشك، بادامشك) استفاده مي شود كه داراي چوبي ظريف و باريك با خاصيت انعطاف پذيري بالا مي باشد. سفالگري در منطقه نهبندان كاملاًجنبه كاربردي دارد. روستاي استونند از مناطق قديمي ساخت ظروف سفالي مي باشد كه تا چند سال پيش مركز توليد انواع سفال نهبندان بوده و مردم اين منطقه بيشتر ظروف سفالي را به نام همان روستا مي شناختند.


کربلایی حسین؛ 

پیرآهنگر نهبندان


سنگ تراشي از دیگر صنایع دستی می باشد که سابقه اي تاريخي و حتي بيش از اسلام در نهبندان دارد.وجود آسبادهاي منطقه و تاريخچه طو لاني آنها نشان مي دهد كه اين هنر از زمان هاي

طولاني در منطقه رواج داشته  است و قاميل سنگتراش و آس كوتي نمونه اي از اين هنر است. از مهم ترين ابزار سنگي منطقه مي توان به سنگ هاي آسبادها، سنگ آس دستي، گلدان، قندان، هاون، لباس شو، حوضچه آب، لوله آب و... اشاره نمود. معدن ساخت اين نوع ظروف، روستا ي خونيك سفلي و سه فرسخ بوده است. چلنگري یا (آهنگري سنتي )يكي ديگر از صنايع دستي  است كه قدمت آن به زنان تورانيان مي رسد و در اكثر روستا هاي نهبندان وجود داشته است. از جمله افرادي كه تاكنون به اين شغل مبادرت ورزيده است كربلايي حسين، در روستای كلاته سرخ  شاه كوه و سياه خونيك

 مي باشد. آتشكردان، طوق گردن، دو شاخ و چهار شاخ دستي، انواع ميخ طويله، قند بر، قند شكن، زنجير، سر كلنگ، زنگوله، قفل، نعل،گاو آهن، داس و ... مهم ترين توليدات او بوده كه با طرح و نقش هاي متنوع بر زيبايي آثار خود مي افزود.